De najaarscursus 2015 betrof het onderwerp

                                                                      Hannah Arendt

Hannah Arendt was een politiek filosoof van Duits-joodse afkomst. Ze groeide op en
studeerde in Duitsland in de tijd van de opkomst van het nationaalsocialisme.
Haar denken en publicaties zijn in belangrijke mate gevormd door haar ervaringen
uit die periode. Bij het grote publiek werd ze bekend door haar verslag, als journaliste,
van het Eichmann-proces in 1961 in Jeruzalem.

Op de site van Filosofie.nl vindt u een korte verhandeling over Hannah Arendt.
Wilt u meer weten, ga dan naar Wikipedia.

De docent is : Dr. A. Heemstra

Er warenn vijf cursusavonden.

Avond 1.

Biografie van Hannah Arendt (videomateriaal).
Aan de hand van de biografie staan we stil bij de relatie tussen Hannah Arendt en
Heidegger (vooral in filosofisch opzicht: invloed?). Daarom natuurlijk aandacht
voor Heideggers filosofie.
Relatie tot het jodendom (zionisme, assimilatie).
Nazisme en ballingschap (vertrek naar VS).
Globale kennismaking met haar werk.
Na Tweede Wereldoorlog – hernieuwd contact met Heidegger en de controverse
die dat in de literatuur heeft uitgelokt.

 Avond 2.

Over totalitarisme en het Eichmann-proces.
The Origins of Totalitarianism.: Hannah Arendts benadering van nazisme.
Functionalisme. Arendts visie op geschiedenis.
Roman 1984 van George Orwell over totalitaire staat. Stukjes uit 1984.
Proces tegen Eichmann. Banaliteit van het kwaad. Controverse, die deze term
heeft uitgelokt.
Wat verstaat Arendt onder het kwaad? Wat is het kwaad? Haar visie afgezet tegen
andere opvattingen van het kwaad uit de geschiedenis van de filosofie.

 Avond 3.

Hannah Arendts politieke antropologie. Nataliteit.
Veel aandacht voor The Human Condition.
Vita activa tegenover vita contemplativa: Jezus tegenover Socrates.
Herstel van de polis is het grote ideaal.
Arendts opvatting van vrijheid. Vrije wil.
We staan uitgebreid stil bij de driedeling in arbeid, werk en handelen.
Arendts opvatting van economie.
Ontbreken van handelen en Milgram-experiment.

 Avond 4.

Pluraliteit.
Arendts opvatting van politiek. Contracttheorie.
Nieuw begin, vergeven en beloven. Joke Hermens Kairos-idee.
Arendts politieke ideaal.
The Life of the Mind, 1978 (Nederlandse vertaling: Denken).

 Avond 5.

Afsluiting en samenvatting.

 ==============================================================================

 De najaarscursus 2014 betrof het onderwerp

Rechtvaardigheid.
Docent: Dr. A. Heemstra

 Toelichting:

We leven in een tijd van crisis. Dit gaat gepaard met nadelen, maar heeft als voordeel dat we ons de vraag moeten stellen hoe we verder willen. Hoe beoordelen we het groeiend verschil tussen arm en rijk (waar de Franse econoom Thomas Piketty onlangs op heeft gewezen), het probleem van de structurele werkeloosheid of de toenemende spanning tussen economische groei en milieu. De invalshoek voor deze cursus zal een filosofische zijn, waarbij de relatie tussen filosofie en economie voorop zal staan. Centraal zal het begrip aansprakelijkheid staan. 

 Opzet:

We gebruiken, zoals aangegeven, het boek van Sandel. Hij bespreekt hierin verschillende visies op de idee van rechtvaardigheid. Die zullen - zie voor opzet hieronder - uitgangspunt zijn voor de avonden.  Daarnaast maken we gebruik van de volgende boeken: Robert & Edward Skidelsky - Hoeveel is genoeg?
En Tomáš Sedláček - De economie van goed en kwaad. 

De opzet van de cursus is als die van het eerste seizoen: eerst behandelen we de theorie waarna er een discussie in groepen volgt op basis van een casus uit het boek van Sandel.

 

1e avond – Inleiding: verkenning van het begrip rechtvaardigheid; enkele begrippen – schaarste, eerlijkheid, en markt. Uit Rechtvaardigheid hoofdstuk 2: over utilitarisme

2e avond – Uit Rechtvaardigheid hoofdstuk 3 en 4 – vrijheid en rechtvaardigheid, vrije markt - (neo)liberalisme – achtergronden; ook Ayn Rand – egoïsme als deugd. Homo economicus.

3e avond – Uit Rechtvaardigheid hoofdstuk 5 en 6 gelijkheid en rechtvaardigheid.
Rechten van de mens – Kant en Rawls – sociaal contract en (de eerlijkheid van) positieve discriminatie

4e avond – Uit Rechtvaardigheid hoofdstuk 7 deugdethiek – Wie verdient wat?

5e avond – Boven de homo economicus uit: ethiek en economie (vader en zoon Skidelsky: de economie van het genoeg): niet economische welvaart, maar welzijn als doel van de groei

 

Een artikel dat ook in de cursus tersprake komt vindt u hier: WP 2014-3.doc
Download

 

 

 

  

                             --------------------------------------------------------------------------------------

Onderstaande cursus werd in het najaar van 2013 gegeven: 

 Inleiding tot de filosofie
Docent: Dr. A. Heemstra


De klassieke aanpak van de grote instituten die beginnerscursussen aanbieden is per bijeenkomst een grote filosoof te behandelen en zo door de geschiedenis heen te lopen vanaf Socrates tot heden. Dit leidt tot kennis van de filosofen en hun opvattingen en hoe die ideeën mogelijk zijn veranderd in de loop der tijden.

Wij hebben voor een andere aanpak gekozen wat tot een eind resultaat zal leiden dat goed aansluit bij het nu waarin wij leven. Daartoe wordt per avond een thema behandeld wat tot een resultaat zal leiden dat goed aansluit op het huidige tijdsbestek. In deze cursus wordt uitgegaan van de disciplines uit de filosofie. De huidige opvattingen worden toegelicht maar de historische context -- hoe dachten de verschillende filosofen erover -- wordt niet overgeslagen.
Resultaat: minder specifieke kennis van de grote filosofen, maar een completer beeld van het huidige tijdsbestek, iets wat nuttig is wanneer u zelf voor belangrijke keuzes staat in het leven.
 

Het programma zag er als volgt uit:

 - Filosofie, wat is dat?
   Wat is het en welke grote disciplines worden er onderscheiden
- Antropologie 
 Wat is de mens; verschil tussen mens en dier; heeft de mens een vaste natuur of
  maakt hij zichzelf; verschil tussen man en vrouw; emoties
  Ziel en lichaam; mens en techniek; zullen computer kunnen denken; trans-
  humanisme; de vrije wil.
- Sociale en Politieke filosofie
  Zijn wij sociaal of alleen maar ikken; is macht slecht: de rechtvaardige  
  samenleving; schaarste; volmaakte samenleving; zijn wij sociaal of juist niet; 
  utopie; rechtvaardige oorlog
- Metafysica en Godsdienstfilosofie
 Wat is de werkelijkheid; wat is de zin van het bestaan;bestaat God; godsbewijzen;
  god-kwaad; niets
- Kentheorie en Wetenschapsfilosofie
 Waarneming; kennis en wetenschap
- Ethiek.
  Goed en kwaad; kwaad; wat is moreel gerechtvaardigd & stromingen daarin;
  ethische discussies (bv euthanasie en klonen)


Data: de dinsdagen 15, 22 en 29 oktober en 5, 12 en 26 november.

 

filosofischcafedrachten@gmail.com